De waterschappen zijn een van de oudste vormen van bestuur in Europa. Aan het hoofd van het waterschap staat een dijkgraaf. Hoe zijn deze waterschappen ooit ontstaan? En wat is de functie van de dijkgraaf?

De eerste waterschappen ontstonden in de Middeleeuwen. Vanaf de elfde eeuw groeide de bevolking van Nederland. Bewoners begonnen samen te werken om grond bewoonbaar te maken. Ook bepaalden ze samen wat er met de dijken, sloten en vaarten moest gebeuren.

Buurtschappen

Deze samenwerkingen vormden eigenlijk de eerste waterschappen. Lokale buurtschappen of ambachten kregen de zorg voor onder andere dijken en kleine wateren. Eigenaren van grote boerenbedrijven uit de omgeving sloten zich hierbij aan en kozen een vertegenwoordiger. De vertegenwoordigers vormden het bestuur en bepaalden wat er gebeurde. De waterschappen hadden het eerste democratisch gekozen bestuur van Nederland. Maar let wel: mensen zonder land mochten niet meepraten.  

Heemraden

Deze vertegenwoordigers, heemraden genoemd, vormden het dagelijks bestuur van een waterschap. Aan het hoofd van het waterschap stond de dijkgraaf. Dijkgraven waren destijds vooral mannen met flink wat bezittingen. Het idee erachter was dat zij uit eigenbelang er alles aan zouden doen om het gebied te beschermen.

Schouwen

De boeren kregen allemaal een deel van een dijk, dam of sloot om te onderhouden. Een aantal keer per jaar inspecteerden de heemraden de waterwerken. Ze keken wat er moest gebeuren en of werk het goed was uitgevoerd. Dit heet schouwen.

  • slide
  • slide
  • slide

Eerste officiële waterschap

In de 13e eeuw gingen vijftien ambachten in de regio Leiden samenwerken. Zo ontstond in 1255 het eerste officiële waterschap: het Hoogheemraadschap van Rijnland. Dit bestaat nog steeds.

Bureau voor den Waterstaat

Het duurde even voordat andere regio’s het voorbeeld van Rijnland volgden. Pas in de 18e eeuw werden de waterschappen echt een publieke aangelegenheid. Nederland kampte met overstromingen en het werk van de lokale buurtschappen bleek niet voldoende. Daarom werd aan het eind van de eeuw het Bureau voor den Waterstaat opgericht, dat later Rijkswaterstaat werd. In 1848 werd grondwettelijk vastgelegd dat de waterschappen verantwoordelijk zijn voor het waterbeheer.

Dijkgraaf anno 2019

De dijkgraaf is de voorzitter van het waterschap en lid van het dagelijks bestuur. Deze vorm van bestuur is vergelijkbaar met een burgemeester – de dijkgraaf – en zijn wethouders, de heemraden. Net als een burgemeester wordt ook de dijkgraaf door de koning voor zes jaar benoemd. De dijkgraaf is verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid van het waterschap.

Waterschapsverkiezingen

Op 20 maart zijn er waterschapsverkiezingen. Dan kun je je stem uitbrengen op nieuwe leden van het algemeen bestuur van het waterschap. Lees hier meer over de waterschapsverkiezingen.

Foto's: Archief Waterschap Amstel, Gooi en Vecht